سالدانه

0
326

سالدانه که اصطلاح طبی ان لشمانیازیس (‏leishmaniasis‏ ) میباشد یک مرض مزمن، ‏التهابی و گرانولوماتوز جلد میباشد که توسط پرازیت ‏leishmania‏ بوجود می اید. این مرض ‏بیشتر در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر در آسیا، امریکای جنوبی و افریقا دیده میشود و ‏کشورهای چون افغانستان، ایران، هندوستان، پاکستان برازیل و اتیوپیا نواحی اند که مرض ‏در آنجاها بیشتر شیوع دارد. تعدادافراد آلوده در دنیا 12 ملیون نفر تخمین زده می شود. و ‏‏۳۵۰ ملیون نفر در مناطقی زندگی می کنند که احتمال ابتلاء به مرض وجود دارد.

اشکال کلینیکی:
سالدانه میتواند دارای اشکال کلینیکی مختلف باشد. امکان دارد بصورت یک دانهء ‏جلدی بدون درد سوزش و خارش باشد که حتی بدون تداوی باگذشت زمان به ‏اهستگی بهبود پیدا کند و یا هم در واقعات نادر، مرض سیستم های داخلی را مصاب ساخته ‏و حتی منجر به مرگ گردد. خوشبختانه این شکل سالدانه در افغانستان بسیار نادر بوده ‏وصرف واقعات انگشت شمار بیماری نزد عساکر امریکایی که در آفغانستان خدمت میکنند ‏گزارش شده است.‏
عامل مرض یک پرازیت واحد الحجروی بنام ‏leishmania ‎‏ بوده که دارای 20 ‏نوع ‎‏ می باشد. ‏ اشکال ‏تروپیک‏ و ‏ماینور ‎‏ آن سبب ‏لشمانیای جلدی گردیده در حالیکه اشکال ‏دیگر آن سبب امراض حشوی میگردد.

ناقل مرض:
این پرازیت دارای دو نوع میزبان میباشد ‏
• میزبان فقاریه ( انسان، حیوانات جونده مانند موش صحرایی، سگ و ‏غیره) که در وجود اینها بشکل بدون فلاجیل میباشد.‏
• میزبان پشه خاکی که در وجود این میزبان دارای فلاجیل بوده و ‏متحرک میباشد ‏
‏ ناقل مرض پشه خاکی مونث ‏ است که در غارهای تاریک دیوارها و جاهای ‏تاریک ومرطوب زندگی میکند و شب ها انسانها و سایر حیوانات را گزیده و خون آنها را ‏میمکد. در صورتیکه این پشه خون شخص مصاب را مکیده باشد پرازیت لشمانیا با خون ‏مکیده شده داخل معده پشه راه یافته و چرخهء حیات پشه در داخل بدن پشه شروع گردیده ‏و در عقدات لعابیه پشه جاگزین میگردد. در این حال اگر پشه خاکی ملوث شخص سالم را ‏بگزد سبب انتقال مرض به او میگردد. هر قدر پشه بیشتر ‏گرسنه باشد بیشتر شخص و یا حیوان را گزیده و سبب میشود تا تعداد دانه های سالدانه ‏بیشتر باشد. همچنان انتقال مرض از طریق تماس جنسی ‏و انتقال خون ملوث و سوزنهای ملوث نیز راپور داده شده است.‏
لیشمانیا ی جلدی به دو گونه است . در نوع شهری یا خشک مخزن بیماری انسان بوده ولی سگ هم بطور اتفاقی به بیماری مبتلا می گردد.‏ در لیشمانیای جلدی نوع روستایی یا مرطوب مخزن بیماری عمدتاً جوندگان اند. ‏
بطور کلی سالدانه بوسیله انواع پشه های خاکی آلوده به سه طریق زیر بوجود می آید:‏
‏۱- انسان به انسان‏
‏۲- حیوان به حیوان‏
‏۳- حیوان به انسان و یا برعکس آن

لوحهء کلینیکی سالدانه
سالدانه اشکال کلینیکی ذیل تظاهر میبنماید
سالدانهء موضعی جلدی که عمومآ به دوگونه میباشد: دنیای قدیم و جدید
سالدانهء منتشر که ممکن اس جلدی یا مخاطی باشد.
سالدانهء کالازار یا سیستمیک مرض ‏
سالدانه جلدی دنیای قدیم ممکن است به یکی از اشکال زیر دیده شود:‏
‏۱) شکل خشک
‏۲) شکل مرطوب
‏3) شکل مزمن
‏۱- شکل خشک‏
‏ این شکل مرض توسط لشمانیای تروپیکا بوجود مییاید بنام شکل شهری مشهور است و ‏مدت التیام آن بیشتر بوده و یکسال میباشد و به تداوی به ‏مشکل پاسخ میدهد.‏ پس از گذشت دورهء خفا در محل گزش پشه، دانهء سرخ رنگي ظاهر می شود که نرم ‏و بی درد است و در اثر فشار محو نمی شود و گاه خارش مختصری دارد. پس از گذشت چند ‏هفته یا چند ماه پاپول فعال شده، بزرگتر میشود و اطراف آن را هالهء سرخرنگ فرا ‏میگیرد و کم کم بر اثر تجمع حجرات در ناحیه، دانه بزرگتر و سخت می شود. در این هنگام ‏گاه در روی آن فرورفتگی به عمق یک میلیمتر که ته آن پوسته پوسته است دیده می شود. ‏به تدریج سطح این دانه نرم می شود و مایع سروزي ترشح می کند و بالاخره بصورت ‏زخمی باز در می آید . زخم حدودی مشخص و حاشیه ای نامنظم و برجسته دارد که روی ‏آن را ارچق کثیف و قهوه ای رنگ پوشانده است.‏
اگر ارچق کنده شود کف زخم فرو رفته است. اطراف زخم دارای هالهء سرخ است كه در ‏مقایسه با انساج اطراف و زیر آن سخت به نظر می رسد. ضایعه بی درد و گاهی دارای ‏خارش خفیف است. هرچه تعداد ضایعات بیشتر باشد اندازهء زخمها کوچکتر و بهبودی آنها ‏سریعتر است. بهبودی زخم بتدریج از مرکز زخم شروع شده و ارچق شروع به خشک شدن ‏می کند و پس از گذشت ۱۲-۶ ماه و گاه بیشتر کاملا بهبود می یابد و جای التیام ‏آن بشکل فرورفته با حدودی کاملا مشخص و حاشیه ای نامنظم باقی می ماند.‏
‏۲-شکل مرطوب ‏
‏ این شکل مرض توسط لشمانیای میجور بوجود می اید. دورهء خفای این شکل مرض کوتاه ‏بوده عمومآ یک الی سه ماه دوام داشته و کورس مرض خفیف ‏بوده به تداوی بهتر جواب میدهد. دانه های جلدی بدون درد بوده و با گذشت شش ماه با بجا گذاشتن سکار یا داغ ‏شفا پیدا میکند. قابل تذکر است که هردو شکل مرض میتوانند همزمان نزد یک شخص بوجود آیند

تشخیص سالدانه
‏ در مناطقی که سالدانه عام است تشخیص احتمالی با مشاهدهء دانه یا زخم پوستی بیشتر در نقاط باز بدن دارد که بیش از دوهفته ‏طول کشیده باشدو بدون درد بوده اما شاید گاهی دارای خارش خفیف باشد مطرح میشود. تشخیص قطعی با دیدن پرازیت در نمونهء تهیه شده از ضایعه پوستی امکان پذیر است.

وقایه:‏
جهت جلوگیری از نفوذ پشه خاکی به داخل اتاقها گرفتن جالی روی کلکین های منازل، ‏استعمال دواهای حشره کش و کریمهای ‏ضد حشرات که ازگزیدن پشه جلوگیری میکند مفید میباشد. گفته میشود ‏تطبیق واکسین در نواحی که مرض شیوع دارد در وقایه کمک میکند هرچند تاکنون واکسن مؤثر برای سالدانه در دسترس نیست. ‏همچنان تداوی به موقع مریضان که سبب از بین رفتن منبع انتان میگردد میتواند در وقایه از ‏مصابیت اشخاص سالم کمک کننده باشد.

تداوی:‏
تداوی به اساس تعداد دانه های لشمانیا, موقعیت دانه ها، مدت زمانی که دانه ها بوحود ‏آمده اند, تداوی های قبلی و وضعیت عمومی مریض و بیماری های همراه انتخاب میگردد. بصورت عموم در تداوی لشمانیا از زرق دوا بصورت موضعی و یا سیستمیک استفاده بعمل ‏می اید که بیشتر از مشتقات انتیمونی مانند گلوکانتیم و پنتوستم استفاده میشود. از روشهای دیگر تداوی سالدانه سرمادرمانی یا کرایوتراپی و کریم پارومومایسین می باشد.
زرقیات موضعی و یا تزریق انتیمونی در اندفاع سالدانه در صورتی که تعداد دانه ها کمتر بوده ‏و در نواحی حساس مانند نزدیک چشم و گوش نباشد مفید بوده اما بسیار دردناک میباشد. زرقیات عضلی در صورتی که تعداد دانه ها زیاد بوده, نزدیک اعضای حیاتی باشند, لشمانیای ‏حشوی باشد, لشمانیای مزمن و عدم جواب به تداوی های موضعی صورت میگیرد. ‏

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here